Quy tắc ứng xử ở Biển Đông và Ngoại vi

PHẦN I

 Tính kiên định ngu xuẩn hay là chiếc Chén Thánh biệt ly? (*)

Carlyle A. Thayer trình bày ở Hội nghị quốc tế về Biển Đông lần thứ 7 với Hợp tác an ninh khu vực và phát triển, tại khách sạn Hoàng gia, Vũng Tàu, Việt Nam ; ngày 23 - 24 tháng 11, 2015.


Trần H Sa lược dịch từ Viet-studies


Giới thiệu
Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) lần đầu tiên được đề cập khi Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc thông qua Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) vào ngày 04 Tháng 11, năm 2002. Điểm 10 , điểm cuối cùng trong DOC, nói : "Các bên liên quan khẳng định rằng việc thông qua một bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông sẽ tiếp tục thúc đẩy hòa bình và ổn định trong khu vực và đồng ý thực hiện, trên cơ sở đồng thuận, hướng tới việc đạt được rốt ráo mục tiêu này."

Từ năm 2002, ASEAN và Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận về các điều khoản tham chiếu của Nhóm làm việc chung ASEANLChina (JWG) về việc thực hiện đầy đủ DOC và trong năm 2011 đã thông qua các hướng dẫn để thực hiện DOC.

Ngày 09 tháng 7 năm 2012, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã nhất trí thông qua các yếu tố chính của dự thảo Quy tắc ứng xử cho Biển Đông tại cuộc họp toàn thể của Hội nghị Bộ trưởng ASEAN lần thứ 45 (AMM). Vào tháng Chín năm sau, nhóm ASEANLChina đã gặp nhau lần thứ 9 ở Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Trong một phát triển quan trọng, Trung Quốc đồng ý bắt đầu tham vấn với ASEAN về một Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã thông báo :
"Trong các cuộc tham vấn về COC, các bên tham gia đã thảo luận lành mạnh về cách thức làm thế nào để thúc đẩy quá trình COC. Các bên đồng ý làm theo "từng bước và đạt được sự đồng thuận thông qua tham vấn" cách tiếp cận và bắt đầu từ việc xác định sự đồng thuận để từng bước mở rộng sự thống nhất và thu hẹp những khác biệt. Các bên nhất trí tiếp tục đều đặn thúc đẩy quá trình COC trong việc thực hiện DOC đầy đủ và hiệu quả . Cuộc họp đã quyết định cho phép nhóm làm việc chung tiến hành tham vấn cụ thể về COC và thống nhất thực hiện các bước để thiết lập một nhóm chuyên gia có danh tiếng."

Nhóm ASEANLChina gặp nhau lần thứ 10 vào ngày 18, tháng Ba, năm 2014. Theo Bộ Ngoại giao Thái Lan, cuộc họp này :
"xem xét các kế hoạch làm việc về việc thực hiện đầy đủ DOC trong khoảng 2013 đến 2014 và hoan nghênh các sáng kiến ​​hợp tác mới để thúc đẩy việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC, chẵng hạn như tổ chức các hội thảo chuyên đề về việc thành lập đường dây nóng cho kênh thông tin liên lạc, khám phá khả năng tiến hành các buổi diển tập tìm kiếm và cứu hộ, tổ chức hội thảo về bảo tồn môi trường biển, và tổ chức một cuộc triển lãm ảnh với chủ đề "Hợp tác hàng hải 'trong quan điểm của bộ Ngoại giao nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, "Hội nghị Quan chức cao cấp lần thứ sáu và Hội nghị Nhóm công tác lần thứ chín trong việc thực hiện đầy đủ "Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông" đã được tổ chức tại Tô Châu, ngày 15 tháng 9, năm 2013; thúc đẩy năm giao lưu văn hóa ASEAN-Trung Quốc vào thời điểm 2014."

Giáo sư Carl Thayer (bên trái - chuyên gia về các
vấn đề Đông Nam Á, Trung Quốc, Biển Đông) -
Học viện Quốc phòng Australia - tại hội thảo. Ảnh: 
Trung Sơn
Về các tham vấn của ASEAN-Trung Quốc đối với COC, Bộ Ngoại giao Thái Lan tường trình rằng nhóm JWG (ASEANLChina ) :
"đã thảo luận về lĩnh vực hội tụ để đưa ra những điểm chung trong việc phát triển COC cũng như chương trình làm việc của mình trong năm 2014. Nó cũng đã trao đổi sơ bộ về việc chuẩn bị các Điều khoản tham chiếu của các nhân vật nổi tiếng và nhóm Chuyên gia (EPEG) hoặc các cơ chế khác hỗ trợ những tham vấn liên quan."

Nhóm Công tác chung ASEAN-Trung Quốc về DOC đã gặp nhau lần thứ 12 tại Thái Lan vào cuối tháng Mười năm 2014. Theo tuyên bố của chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 17 được tổ chức tại Nay Pyi Taw, Myanmar vào ngày 13 tháng 11 năm 2014 :
"Chúng tôi hoan nghênh những kết quả tích cực từ cuộc gặp của các quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc về DOC lần thứ 8 và Nhóm JWG về việc thực thi DOC lần thứ 12 tại Bangkok, Thái Lan, từ ngày 26 đến ngày 29 Tháng Mười năm 2014. Chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì đà tham vấn chính thức thường xuyên và hướng tới việc kết thúc sớm COC."

Thủ tướng Lý Khắc Cường trong bài phát biểu với Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á tại Nay Pyi Taw lưu ý rằng, với COC một "thu hoạch sớm đã gặt hái được".

Theo báo cáo của Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 26 ( 26 đến 28,tháng 4, 2015) :
"Trong khi ghi nhận các tiến bộ đạt được trong các cuộc tham vấn về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), chúng tôi kêu gọi các cuộc tham vấn cần được đẩy mạnh, để bảo đảm việc thành lập nhanh chóng một COC có hiệu quả."

Đến năm 2015 nhóm JWG của ASEAN-Trung Quốc đã tổ chức cuộc họp lần thứ mười lăm như một kết quả mà thỏa thuận đã đạt được trên hai danh sách tương đồng cho COC. Trong tháng Tám, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ghi nhận rằng Hội nghị các Quan chức cao cấp ASEAN lần thứ 9 "đã đồng ý tiến tới giai đoạn tiếp theo của cuộc tham vấn và đàm phán về các khuôn khổ, cơ cấu, thành phần cũng như cách giải quyết các vấn đề quan trọng, khó khăn và phức tạp liên quan đến đề xuất COC".

Thực hiện đầy đủ DOC là một điều kiện tiên quyết để hoàn thành các tham vấn về COC. Bài thuyết trình này gợi ý thảo luận về những gì được xem là các vấn đề quan trọng, khó khăn và phức tạp đang tồn đọng để giải quyết. Bài viết tranh biện rằng ASEAN cần theo đuổi cách tiếp cận song hành riêng của mình để quản lý căng thẳng ở Biển Đông. Thứ nhất, ASEAN cần tiếp tục theo đuổi tham vấn với Trung Quốc về COC để cứ giữ Trung Quốc ở trên sàn chính trị. Thứ hai, ASEAN cần nhìn xa hơn COC và thông qua một Hiệp ước Thân thiện và hợp tác với lĩnh vực hàng hải Đông Nam Á, tranh thủ sự hỗ trợ của các đối tác đối thoại cho nỗ lực này, và cuối cùng, chống đỡ bằng Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN. Chỉ bằng các biện pháp chủ động đối thoại để có thể duy trì sự đoàn kết và tính lãnh đạo của ASEAN nhằm bảo vệ vai trò chủ chốt của nó trong việc quản lý những thách thức đối với an ninh của khu vực Đông Nam Á. Nếu ASEAN không nắm bắt các sáng kiến, ​​khu vực Đông Nam Á sẽ lại một lần nữa trở thành bãi chiến trường trước sự kình địch của các siêu cường.

Thực thi đầy đủ DOC.

Điều kiện tiên quyết để đạt được một COC là thực hiện đầy đủ DOC. DOC 2002 đại diện cho các cam kết chung của các thành viên ASEAN và Trung Quốc để thúc đẩy hòa bình, ổn định và tin cậy lẫn nhau và bảo đảm giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông. Tuy nhiên, để thực hiện đầy đủ DOC, ASEAN phải nhấn mạnh để Trung Quốc làm rõ và xác định các từ ngữ của thỏa thuận này. ASEAN và Trung Quốc cần phải làm rõ và tìm kiếm những giải thích các thuật ngữ chính được xử dụng trong đoạn 4, 5 và 6 của DOC thông qua quá trình JWG của ASEAN-Trung Quốc .

Đe dọa hoặc xử dụng vũ lực. Đoạn bốn của DOC đề cập cụ thể đến "đe dọa hoặc xử dụng vũ lực". Trong chiều hướng đối đầu dùng bạo lực thường xuyên ở Biển Đông, đặc biệt là liên quan đến ngư dân và các cơ quan thực thi pháp luật hàng hải, ASEAN và Trung Quốc cần phải xem xét liệu một chuổi hoạt động thiển cận của lực lượng vũ trang diển ra trên thực tế có phải đã là "xử dụng vũ lực" trong phạm vi ý nghĩa của DOC hay không. Những hoạt động này có thể bao gồm : diễn tập hải quân nguy hiểm, đe dọa đâm chìm, đâm chìm, bắn pháo sáng vào tàu đánh cá, xử dụng súng phun nước công suất lớn, dọa dẫm vũ lực và chỉa súng trên boong vào phía đối diện trong cuộc đối đầu, nổ súng cảnh cáo bằng đạn thật với ngư dân không vũ trang, và các chiến thuật khác . ASEAN và Trung Quốc cũng cần phải xác định tình trạng pháp lý của ngư dân và thủy thủ đoàn trên tàu kéo của nhà nước, những người đã hành động như hoặc là dân quân của nhà nước, hoặc là người được uỷ nhiệm của nhà nước trong các tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông.

Tự kiềm chế.Khoản 5 của DOC kêu gọi các bên ký kết "diển tập quân sự cần tự kiềm chế trong việc tiến hành các hoạt động mà có thể làm phức tạp hoặc gây gia tăng tranh chấp và ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định". Do các hoạt động cam kết ở Biển Đông của các quốc gia yêu sách kể từ khi DOC được ký kết, ASEAN và Trung Quốc nên xác định cụ thể những loại hoạt động gì nên được bao gồm trong các cụm từ "bao gồm, trong số những người khác."
COC phải bao gồm tự kiềm chế trên các loại của các hoạt động sau đây :


  • 1) đảo sinh sống được và các tính năng khác mà hiện nay không có người ở;
  • 2) xây dựng cấu trúc mới trên đảo và các tính năng đất - hiện chiếm đóng hay không;
  • 3) tiến hành các hoạt động gây ô nhiễm môi trường;
  • 4) tiến hành các hoạt động đe dọa an toàn hàng hải ;
  • 5) cố ý can thiệp vào hệ thống thông tin liên lạc tuyến biển của các tàu khác hoặc máy bay.
  • 6) tiến hành tập trận quân sự, giám sát quân sự, hoặc những hành động khiêu khích khác ở Biển Đông;
  • 7) giả vờ tấn công bằng cách nhắm súng, phóng tên lửa, phóng ngư lôi hoặc các loại vũ khí khác trực chỉ đến tàu khác hoặc máy bay;
  • 8) phóng các vật thể hay bắn pháo hiệu trực chỉ vào tàu hoặc máy bay nào đó gây nên nguy hiểm, tạo thành một mối nguy hiểm, hay can thiệp vào hải hành và phi hành của tàu hoặc máy bay khác.
  • 9) sử dụng laser như một cách gây thương tích cho nhân viên hoặc làm hư hại thiết bị trên tàu của tàu khác hoặc máy bay
  • .
    Tự nguyện trao đổi thông tin Mục đích của DOC là xây dựng lòng tin và sự tin tưởng. Ý định và mục đích đằng sau các hoạt động "khai hoang" nên được thực hiện minh bạch. Khoản 5 (d) kêu gọi sự trao đổi tự nguyện các thông tin liên quan. ASEAN và Trung Quốc nên đồng ý rằng tất cả các quốc gia yêu sách phải được yêu cầu cung cấp một bản kê khai về "cải tạo đất và các hoạt động xây dựng đã được cam kết kể từ khi DOC được thông qua vào năm 2002. Theo các thủ tục trong Hiệp ước Phi vũ khí hạt nhân vùng Đông Nam Á (SEANWFZ) , 6 nước nên có quyền đặt câu hỏi và yêu cầu nhận được sự trả lời kịp thời về mối quan tâm của họ đối với các hoạt động thi công xây dựng, và cải tạo đất . Các quốc gia cần được khuyến khích để mời các quan sát viên kiểm tra hoạt động xây dựng và cải tạo đất của họ.

    Thông báo về việc diển tập quân sự Khoản 5 (c) kêu gọi "thông báo, trên cơ sở tự nguyện, các bên khác có liên quan với bất kỳ cuộc diễn tập quân sự chung hay kết hợp sắp xảy ra" . ASEAN và Trung Quốc cần tăng cường điều khoản này bằng việc vận hành một quá trình thông báo. Ngoài ra, để xây dựng lòng tin và sự tin tưởng, các quan sát viên quân sự từ các nước láng giềng phải được mời tham dự các cuộc diển tập này.

    Bảo vệ môi trường biển Đoạn 6 (a và b) của DOC tạo tiền đề cho việc bảo vệ môi trường biển và nghiên cứu khoa học biển. Trong khuynh hướng những tuyên bố của Trung Quốc rằng họ đã tiến hành nghiên cứu tác động môi trường trước khi bắt tay vào "cải tạo đất" hiện nay của họ, và Philippines cáo buộc rằng "việc lấn đất" của Trung Quốc đã gây thiệt hại cho môi trường biển (các rạn san hô), ASEAN và Trung Quốc nên ấn định "ưu tiên cao số một" đối với nghiên cứu khoa học chung về tác động của tất cả các cái được gọi là nỗ lực "cải tạo đất" ở Biển Đông đối với môi trường biển.

    An toàn hàng hải và Truyền thông Đoạn 6 (c) tạo tiền đề cho việc xây dựng lòng tin trong lĩnh vực an toàn hàng hải và thông tin liên lạc trên biển. Nhóm JWG của ASEAN-Trung Quốc nên ngay lập tức thiết lập một nhóm công tác về an toàn hàng hải và thông tin liên lạc trên biển để giải quyết phương cách quản lý và ngăn chặn các hành động nguy hiểm của hải quân và các cơ quan thực thi pháp luật hàng hải đang hoạt động trong vùng biển Đông. Đặc biệt, ASEAN và Trung Quốc nên tự thân cam kết thực hiện hiệu quả Công ước về các quy định quốc tế phòng ngừa đâm va trên biển 1972 (COLREGs), Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng trên biển (SOLAS), và Quy tắc Ứng xử đối với những cuộc chạm trán bất ngờ trên biển (CUES) nằm trong các công ước quốc tế và những điều khoản khác.

    Bổn phận đối với Hợp tác
    DOC xác định năm lĩnh vực hợp tác:

  • a. bảo vệ môi trường biển;
  • b. nghiên cứu khoa học biển;
  • c. an toàn hàng hải và thông tin liên lạc trên biển;
  • d. hoạt động tìm kiếm và cứu hộ; và
  • e. chống tội phạm xuyên quốc gia, bao gồm nhưng không giới hạn đối với buôn bán ma túy, cướp biển và cướp có vũ trang trên biển, và buôn lậu vũ khí.

  • Vì vậy, các nhóm làm việc đến nay đã thiết lập được bốn trong năm lĩnh vực hợp tác nêu trên (a, b, d và e). Một nhóm công tác về an toàn hàng hải và thông tin liên lạc trên biển cần phải được thiết lập và xây dựng các nghĩa vụ của nhà nước các bên về an toàn hàng hải bao gồm: tốc độ an toàn, khoảng cách an toàn, phương thức truyền thông, và hỗ trợ cho người và tàu thuyền gặp nạn trên biển.

    Năm hoạt động hợp tác trên nên được bao gồm trong COC như là những trạng thái nghĩa vụ được giả định khi ký kết UNCLOS. Ví dụ như Phần IX của UNCLOS ghi, các quốc gia ở ven bờ một biển kín hay nửa kín nên hợp tác với nhau trong việc thực hiện các quyền của mình và trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình theo Công ước này.

    ( Còn tiếp )

    _ Chú thích ( * ) : Từ "Chén Thánh" (Holy Grail hay Chalice) còn có xuất xứ từ tiếng Pháp cổ là Sangraal. Theo cách lý giải thông thường, Sangraal hợp thành từ hai từ San (Thánh) và Graal (Chén). Theo một truyền thuyết không được chính thức công nhận bởi Giáo hội Công giáo, Chén Thánh là một cái chén, dĩa hoặc ly mà Chúa Giê-su xử dụng tại Bữa tiệc biệt ly (còn gọi là buổi Tiệc Ly biệt). Trong hai ngàn năm qua, có nhiều tin đồn rằng Chén Thánh chứa đựng nhiều sức mạnh và quyền lực vô biên, ai sở hữu Chén Thánh đều có tài năng xuất chúng vượt bậc, vì trong buổi tiệc đó Chúa Giê-su đã dùng quyền phép biến rượu trở thành Máu Thánh.

    1    2